sjá einnig færsluna Ófyrirleitnar lánveitingar til eigenda Kaupþings.

Fyrsti þáttur, fyrstu dagar eftir hrun

Þróun frásagnar af 100 milljarða millifærslum Kaupþings rétt fyrir hrun hefur verið afar áhugaverð. Bretarnir gáfu í skyn flutninga fjármagns frá London til Íslands og tóku yfir Sieger & Friedlander. Geir Haarde sagði að líklegast væru menn að vísa til millifærslna Kaupþings. Kaupþing sagði ekkert óðelilegt við sínar millifærslur og síðan heyrðist ekki múkk í heilan mánuð.

Fjölmiðlar drógu málið aftur fram í byrjun nóvember og síðan hefur það dúkkað upp af og til, ávallt þó með afar litlum upplýsingum - þar til Stöð tvö sagði frá nafnlausri ábendingu til efnahagsbrotadeildarinnar og þá fóru hjólin að snúast. Förum yfir ferilinn:

Annar þáttur, rannsókn skilanefndar

Skilanefnd bankans komst á snoðir um háar millifærslur úr sjóðum Kaupþings, samtals um hundrað milljarðar króna rétt fyrir fall hans. Millifærslurnar fóru eftir flóknum leiðum inn á erlenda bankareikninga í löndum þar sem bankaleynd er mikil og því erfitt að komast að því hver reikningseigandinn er. Flestar millifærrslurnar fóru til Lúxemborgar. Engar skýringar lágu á bak við millifærslurnar, hvorki um tímasetningar, fjárhæðirnar né móttakendur greiðslnanna og hóf skilanefndin því rannsókn á því hvort fjárhæðunum hafi verið skotið undan. Skilanefndin sendi frá sér yfirlýsingu daginn eftir frásögn af þessum millifærslum í fjölmiðlum þar sem sagði að óháður sérfræðingur á vegum skilanefndarinnar, með óheftan aðgang að öllum gögnum bankans, væri að athuga hvort vikið hefði verið frá reglum (ath. hann er ekki eingöngu að athuga þær millifærslur sem hér er fjallað um heldur "gríðarlegt magn gagna, upplýsinga og færslna."). Skilanefndin vildi þó taka fram að ekki lægi fyrir að fjármunum hafi verið ráðstafað með ólögmætum hætti úr sjóðum bankans eða að peningar hafi verið færðir til landa þar sem erfitt væri að komast að því hver reikningseigandinn væri. Í lok nóvember 2008 var rannsóknin enn í gangi. Gert var ráð fyrir að skilnefnd bankans myndi skila Fjármálaeftirlitinu skýrslu um málið í lok nóvember 2008, ekki hefur verið staðfest að það hafi verið gert.

Þriðji þáttur, rannsókn efnahagsbrotadeildar

Fréttir bárust síðan af því að efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra hafi um miðjan desember borist vel ígrunduð nafnlaus ábending um að millifærslurnar hafi fært vildarviðskiptavinum gríðarlegar fjárhæðir á silfurfati, sem efnahagsbrotadeildin sá ástæðu til þess að skoða nánar. Meðal vildarviðskiptavinanna voru einstaklingar í eigendahópi Kaupþings eða félög á þeirra vegum. Heimildir Morgunblaðsins hermdu að samningarnir hafi verið þess eðlis að viðskiptavinirnir gætu ekki tapað á þeim. Morgunblaðið greindi einnig frá því að grunur léki á því að umrædd háttsemi gæti talist vera umboðssvik eða jafnvel fjárdráttur, bæði þeirra sem gerðu samningana fyrir hönd Kaupþings og þeirra sem nutu ávinnings af þeim.

Helgi Magnús Gunnarsson saksóknari efnahagsbrota sagði málið í skoðun en ekki væri um eiginlega rannsókn að ræða, skoðunin gæti leitt til kæru en nafnlausa ábendingu eins og þá sem hafi borist, þurfi að kanna ofan í kjölinn.

Í ábendingunni kemur fram að tildrög þessara millifærslna séu samningar sem gerðir voru við stærstu viðskiptavini bankans. Í samningunum, sem voru að mestu gjaldeyrisskiptasamningar, hafi falist ákvæði sem voru til þess fallin að skila viðskiptavinunum töluverðum ávinningi.

Viðskiptavinirnir hafi því ekki getað annað en hagnast á samningunum. (Stöð 2, 27.12.08)

Fyrstu fréttir sögðu að Efnahagsbrotadeild RLS hafi beðið Fjármálaeftirlitið um nánari upplýsingar varðandi þessa samninga. Í framhaldinu bárust fréttir af því að Fjármálaeftirlitinu hefði borist sama ábending og RLS skömmu eftir fall Kaupþings og að FME hafi rannsakað millifærslurnar frá því í október. Talið var að efnahagsbrotadeildin biði niðurstöðu rannsóknar FME. Enn síðar var sagt frá því að RLS hafi sent erindi til FME þar sem óskað var eftir því að FME færi yfir málið og kæri það aftur til RLS ef rökstuddur grunur verði uppi um saknæmt athæfi. Er það gert að sögn, vegna þess að FME hefur fullan aðgang að bókhaldi gömlu bankanna.

Fjórði þáttur, yfirlýsingar stjórnendanna

Í viðtali við Markaðinn í nóvember (finna frumheimild) sagðist Sigurður Einarsson ekki kannast við þessar millifærslur, þær hinar sömu og hann gaf út yfirlýsingu um í lok desember til þess að fullvissa þjóðina að ekkert hefði verið óeðlilegt við. Yfirlýsing Hreiðars Más Sigurðarsonar og Sigurðar Einarssonar frá 29. desember 2008 var eftirfarandi:

Vegna fréttaflutnings að undanförnu um óeðlilegar millifærslur úr Kaupþingi banka til einstaklinga og félaga í eigendahópi Kaupþings óskast eftirgreindu komið á framfæri:

Engir fjármunir hafa verið færðir með óeðlilegum eða ólögmætum hætti úr sjóðum bankans, hvorki til eigenda hans né annarra. Enginn hagnaður hefur orðið til vegna sérstakra samninga við valinn hóp viðskiptavina bankans eða eigenda.

Fyrrum stjórnendur eru þess fullvissir að starfsemi bankans hafi alla tíð verið innan þess ramma sem lög og reglur um rekstur hans hafa kveðið á um. Þeim rannsóknum sem nú standa yfir á starfsemi bankans er því fagnað og vonandi er að til þeirra verði vandað í hvívetna til þess að hið sanna um starfsemi bankans leysi tilhæfulausar sögusagnir sem allra fyrst af hólmi. (mbl.is, 29.12.2008) 

Fimmti þáttur, afskipti stjórnvalda

Margir hafa velt því fyrir sér hvort tengsl séu á milli þessa máls og þess erindis sem Björgvin G. Sigurðsson lagði fram til stjórnvalda í Lúxemborg um að þau veiti öllum þeim aðilum sem hafa með rannsókn á falli íslensku bankanna og aðdraganda þess að gera, nauðsynlegan aðgang að gögnum sem því tengjast og geta verið að finna í dótturfélögum íslensku bankanna þar í landi.

Í erindinu er bent á að vegna sérstakra aðstæðna á Íslandi sé það afar brýnt að aðgangur að öllum mikilvægum rannsóknargögnum sé greiður og hann bættur frá því sem nú er sé þess kostur. Þá er lögð áhersla á að greiður aðgangur að rannsóknargögnum sé mikilvægur þegar kemur að sölu eigna úr dótturfélögum bankanna.

Strandi aðgangur að gögnum á því að þetta eru fjármálafyrirtæki í lögsögu Lúxemburg (svo) er lögð þung áhersla á það í erindi viðskiptaráðherra að stjórnvöld í Lúxemburg (svo) geri allt sem hægt er til að tryggja slíkan aðgang. (mbl.is 10.12.2008)

 Í kjölfar fréttahrynunnar um málið í lok desember 2008 tilkynnti Ágúst Ólafur Ágústsson (Sf) formaður viðskiptanefndar Alþingis að viðskiptanefndin ætlaði að kalla fulltrúa Fjármálaeftirlitsins á fund nefndarinnar eftir áramót og óska eftir upplýsingum um rannsókn Fjármálaeftirlitsins á millifærslunum.

Ágúst Ólafur segir of mikla leynd í kringum fjármálamarkaðinn og of mikil leynd sé um gjörðir Fjármálaeftirlitsins og annarra eftirlitsstofnana. Svona leynd og pukur, þó það sé samkvæmt lögum, býður heim tortryggniog óþægilegri stöðu. Við höfum bara ekkert efni á því, núna þegar endurreisn Íslands hefst á nýjan leik.

Hann segir ekki víst að rannsóknin taki óeðlilega langan tímaen segist treysta því að “þeir séu að verja öllum sínum úrræðum í að sinna þessum málum.”

Óunnið vegna þessarar skýringar:

Finna heimildir frá 8.-10. okt til að fylla betur texta í fyrstu málsgrein.

Finna frumheimild fyrir vísun Vísis í orð Sigurðar Einarssonar í viðtali við Markaðinn í nóvember.