Feed items
Manndómsvígsla Ögmundar
tidarandinn - 6. February 2012 - 20:21
Eftir að Ögmundur Jónasson hljóp út undan sér á dögunum með því að vilja
fylgja samvisku sinni einni í landsdómsmálinu, þurfti vitaskuld að taka
hann aftur inn í ættbálkinn. Til þess hlaut hann að gangast undir þá
manndómsvígslu, sem er einna algengust í röðum Vinstri grænna. Hún er að
ráðast á skrif Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar, en taka fram um leið,
að þau séu látin ólesin.
Í frétt af fundi Vinstri grænna á dögunum skýrði DV
frá því, að Ögmundur hefði þar varað menn við að fylgja fordæmi
Hannesar Hólmsteins Gissurarsonar og vísa öðrum út í ystu myrkur vegna
ágreinings um eitthvert eitt atriði. Sjálfur hefði hann ekki viljað
kaupa bók hans, Íslenska kommúnista 1918–1998, en blaðað í henni í
bókabúð og þá séð, að menn væru umsvifalaust taldir kommúnistar, væru
þeir ekki sammála höfundi í einu og öllu.
Grein um kommúnisma í Grapevine
tidarandinn - 6. February 2012 - 10:31
From Copenhagen, via Moscov and Reykjavik, to Havana
Twists and Turns in the History of the Icelandic Communist Movement
The
Icelandic communist movement started earlier, had closer ties with the
Kremlin, was more influential, and lasted longer, than has previously
been fully recognized. These are the main conclusions of my book, Islenskir kommunistar 1918–1998 (Icelandic Communists, 1918–1998), published in the autumn of 2011 and already provoking heated debate amongst Icelandic historians.
Hvers vegna breytti NASA tölum veðurstofunnar?
tidarandinn - 3. February 2012 - 21:51
Ég benti hér í gær á, að bandaríska geimferðastofnunin, NASA, sem safnar
skipulega upplýsingum um veður, hefur breytt tölum frá veðurstofunni
íslensku um hitafar í Reykjavík á tuttugustu öld. Það hefur ýmsar
afleiðingar.
Þetta sést vel á eftirfarandi mynd
af heimasíðu Ágústs H. Bjarnasonar verkfræðings. Tölur veðurstofunnar
eru notaðar í efsta línuritinu til hægri. Þar er hallastuðullinn nálægt
því að vera enginn (beina línan, sem er næst því að lýsa þróun
talnanna). Þegar það línurit er skoðað, virðist hlýnun í Reykjavík á
tuttugustu öld hafa verið einhver, en þó óveruleg.
Hinar breyttu
eða „leiðréttu“ tölur NASA eru notaðar í næsta línuriti fyrir neðan. Þar
er hallastuðullinn miklu brattari. Þegar það línurit er skoðað, virðist
hlýnun í Reykjavík á tuttugustu öld hafa verið talsverð.
Breytti NASA tölum veðurstofunnar?
tidarandinn - 3. February 2012 - 10:26
Enginn getur neitað því, að veður hefur hlýnað síðustu áratugi. Ég man
vel eftir því, þegar ég var drengur á sjötta áratug tuttugustu aldar, að
stundum var ófært í barnaskóla sökum snjókomu, og afabróðir minn, dr.
Halldór Pálsson búnaðarmálastjóri, var reglulegur gestur í útvarpinu til
að tala um kal í túnum. Enginn getur heldur neitað því, að einhver
gróðurhúsaáhrif verki á veðrið. Ágreiningur hugsandi manna hlýtur að
vera um tvennt annað: hvort önnur áhrif á loftslag séu jafnmikilvæg eða
mikilvægari (til dæmis áhrif sólar eða hafstrauma) og hvernig (og hvort)
eigi að bregðast við því, ef hlýnunin reynist að mjög miklu leyti vera
af mannavöldum.
Hvar er föðurlandið?
tidarandinn - 2. February 2012 - 15:03
Föðurland manns er ekki nauðsynlega landið, þar sem hann fæddist eða
ólst upp, enda hafa einstaklingar, fjölskyldur og þjóðir flust til í
aldanna rás. En hvar er þá föðurlandið?
Gríska gamanleikjaskáldið Aristófanes svaraði í leikritinu Plútosi: „Föðurland manns er, þar sem honum gengur vel.“
Rómverska skáldið Marcus Pavius sagði hins vegar: „Föðurland er alls staðar, þar sem gott er að vera.“
Þaðan er sennilega runninn rómverski málshátturinn kunni: „Ubi bene, ibi patria.“ Föðurlandið er hvar, sem gott er að vera.
Fjöldi
afbrigða er af þessum orðum. Rómverski rithöfundurinn Quintus Curtius
Rufus skrifaði til dæmis í verki um Alexander mikla: „Patria est
ubicumque vir fortis sedem sibi elegerit.“ Föðurland mikilmennis er
hvar, sem hann kýs að setjast að.
Enska skáldið John
Milton sagði hið sama og Aristófanes í bréfi til Peters Heimbachs 15.
ágúst 1666: „Our country is wherever we are well off.“ Föðurland okkar
er hvar, sem okkur gengur vel.
Misskipting gæðanna
tidarandinn - 1. February 2012 - 19:08
Hugsandi mönnum hefur á öllum öldum orðið starsýnt á misskiptingu gæðanna. Snorri Sturluson sagði í Eddu:
„Ef nornir ráða örlögum manna, þá skipta þær geysi ójafnt, er sumir
hafa gott líf og ríkulegt en sumir hafa lítið lén eða lof, sumir langt
líf, sumir skammt.“
Íslenski kommúnistaleiðtoginn Brynjólfur
Bjarnason vitnaði iðulega í fræg ummæli franska rithöfundarins og
Nóbelsverðlaunahafans Anatoles Frances, sem sagði um fátæklinga: „Þeir
verða að ganga til verka sinna andspænis hinu hátignarlega jafnrétti
laganna, sem banna ríkum sem fátækum að sofa undir brúarsporðum, betla á
strætum úti og stela brauði.“
Minnir þetta beiska háð á orð írska
dómarans Sir James Mathews, sem lést 78 ára 1908: „Í Englandi hafa
allir sama aðgang að dómstólum – eins og að Ritz-hótelinu.“ Get ég trútt
um talað. Auðmaður einn dró mig fyrir enskan dómstól, og kostaði það
mig hátt í þrjátíu milljónir króna.
Rannsóknarskýrsla fyrir 2011
tidarandinn - 24. janúar 2012 - 5:53
Háskóli Íslands krefst þess af okkur prófessorum, að við skilum
rannsóknarskýrslu um hvert liðið ár. Ég hef tekið saman skýrslu mína
fyrir árið 2011.
Bækur
Íslenskir kommúnistar 1918–1998. Almenna bókafélagið, Reykjavík. 624 bls.
Ritgerðir í tímaritum
Þegar Orwell skaut fílinn. Þjóðmál 7 (1). Vor 2011. 49–52.
Raddir vorsins fagna. Þjóðmál 7 (2). Sumar 2011. 69–80.
Greinar í tímaritum
Hagfræði rányrkju: Hvalir. Vísbending 29 (9). 3. mars 2011. 3–4.
Jóhannes Halldórsson: Minningarorð
tidarandinn - 21. janúar 2012 - 11:16
Þótt einn höfundur sé oft skráður á bók verða vandaðar bækur jafnan til í
samstarfi við glöggskyggna yfirlesara. Eiga þeir mikilvægan þátt í
góðum verkum með því að forða hinum skráða höfundi frá villum, jafnframt
því sem þeir bæta iðulega stílinn og auka við fróðleik. Jóhannes
Halldórsson cand. mag., sem lést 13. janúar 2012, var einn besti
yfirlesari, sem ég hef haft. Hann kunni allar reglur um íslenskt málfar
út í ystu æsar. En hann var líka afar fundvís á villur, jafnframt því
sem hann var sjófróður. Þegar ég tók við textum mínum frá Jóhannesi varð
mér oft hugsað til eigin skeikulleika. Hann hafði komið auga á villur,
sem farið höfðu fram hjá mér, en öskruðu beinlínis á mig, þegar bent
hafði verið á þær. Var mér þó ætíð metnaðarmál að Jóhannes fyndi sem
fæst lýti á skrifum mínum. En allt kom fyrir ekki.
Már, Davíð, Seðlabankinn og álitsgjafarnir
tidarandinn - 20. janúar 2012 - 12:07
Með ólíkindum er, að Már Guðmundsson seðlabankastjóri skuli hafa stefnt
Seðlabankanum fyrir dóm, af því að hann telji launakjör sín verri en
samið hafi verið um. Þetta er sami maðurinn og sagði drýgindalega fyrir
nokkru, að hann myndi að sjálfsögðu afsala sér launahækkun, fengi hann
hana.
Vel getur verið, að launakjör Más séu verri en hann samdi um á
sínum tíma við Jóhönnu Sigurðardóttur, svo að hann eigi „rétt á“ hærri
launum. En sumir læra í lífinu, að þeir eiga ekki að ganga eins langt og
frekasti réttur þeirra leyfir, heldur halda sér til hófs.
Þegar
Davíð Oddsson lét af stöðu borgarstjóra sumarið 1991, átti hann samkvæmt
reglum rétt á sex mánaða biðlaunum, jafnvel þótt hann færi í stöðu
forsætisráðherra. Hann tók sér ekki þessi biðlaun. Þetta var verulegt
fé.
Kona Davíðs, Ástríður Thorarensen, ferðaðist stundum með honum
til útlanda, á meðan hann var ráðherra. Hún átti rétt á fullum
dagpeningum sem maki ráðherra. Hún tók sér ekki þessa dagpeninga. Þetta
var verulegt fé.
Söngvarar þjóðvísunnar
tidarandinn - 19. janúar 2012 - 5:59
Á haftaárunum skömmtuðu örfáir menn allan innflutning til landsins.
Höfðu þeir skrifstofu á Skólavörðustíg 14. Ólafur Björnsson prófessor
kallaði þá í háði „söngsveitina á Skólavörðustíg“. Skýringin á þeirri
nafngift var, að kasakkatrúðurinn Dzhambúl hafði í lofkvæði um Stalín
(sem Halldór Kiljan Laxness sneri hrifinn á íslensku) kallað hann
„söngvara þjóðvísunnar“, af því að hann skynjaði þarfir almennings best.
Hinir
íslensku söngvarar þjóðvísunnar vissu líka betur en þjóðin sjálf, hvað
henni væri fyrir bestu, þótt ekki væru þeir eins harðir í horn að taka
og Stalín. Árið 1936 var Skúli Guðmundsson, húnvetnskur bóndi og
alþingismaður fyrir Framsóknarflokkinn, í forsvari fyrir skömmtuninni.
Til hans sneri sér kaupmaður einn og bað um leyfi til að flytja inn
regnhlífar. Skúli synjaði beiðninni svofelldum orðum: „Ekki brúkuðu
forfeður vorir regnhlífar.“
Um þær mundir kom á fund Skúla Hjörtur
Jónsson, kaupmaður í Ólympíu. Hann átti von á erfingja og óskaði leyfis
til að flytja inn barnavagn. Svarið var: „Veistu nokkuð, Hjörtur? Ég
var bara lagður í varpann. Næsti!“