Engum blandast hugur um að fjölþætt eyðilegging náttúrunnar við byggingu Kárahnjúkavirkjunar var óhæfuverk gagnvart náttúru Íslands og möguleikum komandi kynslóða til að njóta hennar. Stóru landssvæði var sökkt, einstakar fossaraðir eyðilagðar, fljót fært úr náttúrulegum farvegi sínum yfir í annað fljót svo bæði hljóta varanlegan skaða af. Upptalningin er löng.

Nýlega staðfesti forstjóri Landsvirkjunar það sem margir vissu fyrir, að peningalegur hagnaður af óhæfuverkinu er lítill sem enginn. Nú þegar unnið er að sátt um vernd og virkjun verðmætra orku- og náttúrusvæða er mikilvægt að rifja þessa sögu upp. Staðreyndin er sú að samkvæmt Rammaáætlun I var Kárahnjúkavirkjun ein þeirra sem síst þótti verjandi að ráðast í vegna óæskilegra umhverfisáhrifa. Samt var henni þröngvað upp á land og þjóð með ófyrirleitni sem ekki á sér hliðstæðu í sögu landsins og aldrei mun gleymast.

Skortur á traustum, almennum leigumarkaði er helsta ástæða þess að ungt fólk hefur neyðst til að kaupa húsnæði á uppsprengdu verði án þess að eiga fyrir útborgun. Stjórnvöld, lífeyrissjóðir og verkalýðssamtök bera hér höfuðábyrgð.

Í nágrannalöndunum hafa lífeyrissjóðir gjarna fjárfest í leigumarkaði. Það hefur gefið hóflega en trygga ávöxtun og skapað þeim sem eru að eignast börn og stíga sín fyrstu skref á vinnumarkaði tækifæri til að koma undir sig fótunum. Framlag íslenskra lífeyrissjóða til lausnar á húsnæðisvanda ungs fólks hefur verið að lána því fyrir útborgun í íbúð með veði í fasteignum foreldranna. Það er mikil skammsýni.

Öll lífeyriskerfi byggja í grunninn á því að yngra fólk skapi verðmæti svo gamalt fólk geti haft það gott. Ef það á að halda áfram að neyða ungt fólk út í skuldafen og okurvexti til að það geti haft örugga búsetu munu æ fleiri sjá framtíð sína annars staðar. Þá verður lítils virði fyrir gamalt fólk að eiga haug af íslenskum krónum.

Hér er boðað til áhugaverðs fundar um þetta brýna mál.

Fræg er tilvitnun Warren Buffet; “It’s Only When the Tide Goes Out That We Learn Who‘s Been Swimming Naked”.

Á þensluáratugnum sem endaði í gróðærisbrjálæði og Hruni varð sífellt óskynsamlegra að kaupa sér húsnæði. 2004 komu bankarnir inn á húsnæðismarkaðinn og þá fyrst varð allt alvarlega vitlaust. Húsnæði hækkaði í verði á hverjum degi, jafnvel um 20-30% á ári í nokkur ár. Það var engin innistæða fyrir þessu. Við vorum samfélag á peningafylleríi.

Ungt fólk sem var að koma úr námi átti ekki í nein hús að venda – í bókstaflegri merkingu. Leiguíbúðir var ekki að fá nema árspart hér og þar en alltaf mátti búast við að íbúðin yrði seld, nú eða rifin til að byggja nýtt og stærra. Það hafði bara val um 100% myntkörfu eða 100% íslenskt verðbólgulán. Inn í þessa svikamyllu bankanna, lífeyrissjóða og vanhæfra stjórnvalda voru tugþúsundir ýmist ginntir eða reknir.

Þegar bankar fóru að færa höfuðstól skulda niður í 110% af verðmæti fasteigna var miðað við verðmæti sem á sér enga stoð í raunveruleikanum. Enda hafa nánast engin frjáls viðskipti átt sér stað með íbúðir á þessu verði.

Landsvirkjun ætlar að halda áfram að vera ríki í ríkinu. Taktíkin hefur breyst úr grímulausu og hrokafullu einræði í áferðarfallega sölutaktík.

Af fréttum í gær mátti skilja að hægt yrði að lækka skatta um helming ef Landvirkjun fær að tvöfalda orkuframleiðslu sína. Hljómar vel.

Tímasetningin er ekki tilviljun. Rammaáætlun er að klárast og nú verður farið að takast á um það hvað á að vernda og hvað á að virkja. “Just a spoonful of sugar and the medicine goes down.”

Góðir Íslendingar. Ekki eyða peningnum strax. Ég sá ekki betur en hagfræðingurinn sem kynnti útreikningana væri ekki með neinn rass á buxunum sínum.

Við skulum alla vega klára að borga reikninginn eftir síðustu bólu áður en við slátrum náttúruperlum okkar fyrir næsta ævintýr byggt á sömu útreikningum.